معرفی کتاب امام‌شناسی در حکمت اسماعیلیه اثر دیانا استیگرولد

به نقل از رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در دهلی نو

 نام کتاب: ‏Imamology in Ismaili Gnosis

ترجمه فارسی عنوان کتاب: امام‌شناسی در حکمت اسماعیلیه

مولف: خانم دیانا استیگرولد

چاپ نخست: 2015م

ناشر: انتشارات مانوهر، دهلی

شابک: 9789350980811‏

تعداد صفحات: 347‏

مولف این اثر، کارشناس تاریخ اسلام است. او مدرک ‏دکتری خود را از دانشگاه مک گیل مونترئال اخذ نمود و سپس در دانشگاه‌های کانادا و ‏آمریکا تدریس کرد. پیش از انتشار این اثر، چهار عنوان کتاب و چندین مقاله نیز از او به چاپ ‏رسیده است.‏

خانم دیانا در این کتاب، فلسفه اعتقادی امامت در مکتب اسماعیله را از زوایای مختلف تحولات ‏تاریخی و فرهنگی، مورد بحث و بررسی قرار داده است. او تلاش دارد به فرایند تکامل امامت در ‏مکتب نزاریه اسماعیله که از حضرت علی(ع) شروع می‌شود و به امام فعلی‌شان می‌رسد، نگاهی ‏داشته باشد. بخش عمده مطالب، به مطالعات تطبیقی مباحث اعتقادی شیعه دوازده ‏امامی و اسماعیلیه اختصاص یافته است.‏

به نظر می‌رسد هدف اصلی این اثر بیشتر آن است تا اندشیه امامت را برپایه آموزه‌های اسلاف دینی اسماعیلیه بررسی کند.

محتوای این اثر دوره‌های مختلف اسماعیلیه را دربر می‌گیرد که عبارتند از: دوره پیش از فاطمیان، ‏فاطمیان و الموت از سال‌های 487/1094 تا 655/1257 و سپس دوره 773/1370 تا ‏‏1233/1818 و همچنین آخرین دوره از سال 1818.م تا به امروز.‏

برخی از عناوین فصل‌های این اثر بدین قرار است: ‏

پیشگفتار: ‏

مولف در این قسمت ابتدا به منابع پژوهش و سپس خاستگاه شیعه و دوازده امامیه و در ادامه به اسماعیلیه پرداخته است.‏

بخش1- مقدمه: ‏

در این بخش علاوه بر بحث پیرامون حدیث و فقه شیعی، به پیدایش آثار مکتوب شیعی و بزرگانی مثل بنو نوبخت، یعقوب کلینی(وفات 329هجری)، شیخ صدوق ابن بابویه ‏قمّی(وفات 381هجری)، محمد النعمانی(وفات 381هجری)، شیخ مفید(وفات 413هجری)، علم الهدی(وفات 436هجری)، شهاب الدین یحیی سهروردی(وفات 587هجری)، محی الدین ابن عربی(وفات 638هجری)، نصیرالدین طوسی(وفات 672هجری)، علامه حلی(وفات 726هجری)، حیدر آملی و همچنین مقایسه ‏بین سنی و شیعه نیز پرداخته است.‏ مولف در ادامه این بخش مفاهیم کلیدی شیعه را بیان کرده است که عبارتند از: امامت، نبوت، عصمت، تمایز بین دو نوع نبوت(نبی التشریع، نبی التعریف)، تنزیل، تأویل، ظاهر و باطن، تقیه، شریعت.

بخش2- خاستگاه اسماعیلیه و دوره فاطمیان:‏

این فصل بیشتر به رویدادهای دوره‌های تاریخی فوق‌الذکر می‌پردازد و بیانگر روند شکل‌گیری مکتب ‏اسماعیلی‌ است. ‏عناوین فصل عبارتند از:

دوره پیشافاطمی: جنبش بزرگ زنج و قرامطه، شکاف بین قرامطه و فاطمیان، عبدالله المهدی(وفات 322هجری)، افسانه میمون القداح، منابع دست اول اسماعیلیه در شجره نامه، فتنه داعی ابوعبدالله و برادرش،  حکومت القایم، حکومت منصور، حکومت معز، حکومت حکیم امرالله، پیدایش مذهب دروز.

دوره پسا فاطمی: حافظیه، طیبیه، متفکران بزرگ اسماعیلی عصر فاطمی شامل: نسفی(وفات 332 هجری)، ابن حیثم، منصورالیمان(وفات 302 هجری)، ابوحاتم رازی(وفات 322 هجری)، محمد بن هانی اندلسی(وفات 362هجری)، قاضی نعمان(وفات 363هجری)، ابویعقوب سیستانی(وفات 390هجری)، کرمانی(وفات 412هجری)، نیشابوری، ابوموید شیرازی(وفات 470 هجری)، ناصرخسرو(وفات پس از 465هجری).

دانش و مفاهیم کلیدی: دانش‌های پیشافاطمی، جابربن حیان(وفات 200هجری)، اخوان‌الصفا، امامت، نبوت، مفهوم نبوت براساس اندیشه ابویعقوب سیستانی، مفهوم نبوت براساس اندیشه ناصرخسرو، مباحثه با ابوحاتم رازی درباره پیامبرشناسی، کیهان‌شناسی نسفی، کیهان‌شناسی ابویعقوب سیستانی، کیهان‌شناسی کرمانی، کیهان‌شناسی ناصرخسرو، مفاهیم کلیدی: سه نوع آدم، زمان ادواری.

بخش3- اسماعیلیه نزاری: ‏

تفکیک بین اسماعلیه شرق و غرب، حسن صباح(وفات 518هجری)، پایان امپراتوری فاطمی، نظر اجمالی تاریخی به دوره الموت، دورالکشف و اعلان رستاخیز بزرگ(559هجری)، دور الستر(تاکید بر شریعت)، تهاجم مغول.

دانش و مفاهیم کلیدی: امامت، حجت، نبوت، مقایسه بین فاطمیان و سلسله مراتب الموت، تعلیم، پیدایش براساس نظر نصیرالدین طوسی، متفکران بزرگ اسماعیلی دوره الموت: حسن صباح(وفات 518هجری)، شهرستانی(وفات 548هجری)، نصیرالدین طوسی(وفات 672هجری)، حکیم سعدالدین نزاری قهستانی(وفات 720هجری)، امام مستنصر دوم، ابو اسحاق قهستانی، خیرخواه هراتی.

بخش4- تبلیغ در هندوستان: ‏

سیری در تاریخ تبلیغ اسماعلیه در هند، پیرشمس، پیرصدرالدین و اسماعیلیان خوجه، سید امام شاه، خداشناسی و مختصری از سمبل‌های اصلی مذهبی، اخلاقیات و راه منتهی به رستگاری، پیدایش، زمان ادواری، نمودار مفهوم زمان از آغاز، نمایش الهی: افسانه هندی، نبی و پیر، نبی مظهر نور محمد(براهما)، پیر(حجت امام)، امام و اسم اعظم، امام: تجسم(تجلی الهی نارایانا)، اسم اعظم.

بخش5- آقاخان‌ها از 1233/1818 تا به امروز:‏

معرفی افرادی مثل امام شاه‌خلیل‌الله و آقاخان اول، سرجون میر، خوجه، آقاخان دوم، آقاخان سوم، حاجی بی‌بی(1905)، شجره‌نامه آقاخان اول، دانشگاه علیگر(1910)، آرزوهای سیاسی: رئیس مسلم لیگ، مرکز تحقیقات اسماعیلی در بمبئی و کراچی، آقاخان چهارم، فعالیت‌های بشردوستانه اولیه در شرق آفریقا، توسعه شبکه آقاخان، خدمات ارتقاء صنعتی(1962)، بنیاد آقاخان(1967)، موسسه مطالعات اسماعیلیه(1977)، معماری و توسعه، ساخت مراکز اسماعیلی، دانشگاه و بیمارستان آقاخان در کراچی(1985)، جشن ویژه اعلیحضرت(آقاخان).

عرفان و خداشناسی اسماعیلی: پیرشهاب‌الدین شاه، فدا خراسانی، آقاخان سوم، علامه ناصر هونزای، اسماعیل ادرا، آقاخان چهارم.‏

بخش6- نتیجه‌گیری

تقسیم‌بندی‌ها در اسلام، شجره‌نامه اواتارها، شجره‌نامه امام‌ها، پیرهای نزاری

کتابنامه

فهرست                                                                                                                

معرفی کتاب روابط هند و ایران اثر سوجاتا ایشوریا

به نقل از: روابط عمومی رایزنی فرهنگی ج. ا. ایران در دهلی نو

معرفی کتاب

نام کتاب: ‏India – Iran Relations

ترجمه فارسی عنوان کتاب: روابط هند و ایران

نویسنده: خانم پرفسور سوجاتا ایشوریا

ناشر: کالپانا شوکلا،  انتشارات کی.دبلو، دهلی

سال نشر: 2016م

شابک: 9789383649761‏

تعداد صفحات: 417‏

 

نویسنده این کتاب خانم سوجاتا ایشوریا استاد گروه مطالعات آسیای غربی‎ ‎دانشگاه ملی اسلامی دهلی‌نو  ‏است. او مدرک دکترای خود را در رشته مطالعات آسیای غربی از دانشگاه جواهر لعل نهرو اخذ ‏کرد و در دوره‌های مطالعاتی دانشگاه‌های هیبرو(اورشلیم)؛ مرکز مطالعات خاورمیانه و بین‌الملل(پاریس) و همچنین برای مطالعات اسرائیل در ‏دانشگاه برندایس آمریکا شرکت کرد. بنابه اظهار خود او، ‏محقق گروه مطالعات جهان دانشگاه تهران نیز بوده است. موضوعات مورد علاقه وی شامل ‏سیاست هند نسبت به آسیای غربی، سیاست خارجی ایران، عراق و اسرائیل، سیاست‌های مربوط ‏به مسایل انرژی(منابع طبیعی) و دموکراسی است. او دارای اثری تحت عنوان «‏Civil Society, ‎Democracy and State in west Asia‏» (جامعه مدنی، مردم‌سالاری و دولت در آسیای ‏غربی) است و همچنین مقالات متعددی از او در موضوع روابط هند با ایران و اسرائیل مانند: «چشم انداز ‏هند» و غیره ... تاکنون به چاپ رسیده است.‏

اما مطالب ارائه شده در این اثر عمدتاً روابط هند و ایرانِ پس از «جنگ جهانی دوم» را دربر دارد. به ‏گفته مولف، او تلاش داشته بیشتر به تعاملات دو جانبه منطقه آسیای غربی، با توجه به تغییر ‏سناریوهای منطقه‌ای و جهانی بپردازد و در چهار فصل این کتاب، دست‌آوردها و چالش‌های ‏پیش‌روی روابط دو کشور هند و ایران در طی جنگ سرد را بررسی کرده و همچنین نفوذ آمریکا ‏بر تعاملات بسیار مهم انرژی هند و ایران و تاثیرگذاری روابط  هند با اسرائیل و عربستان ‏سعودی بر ارتباطات دیپلماتیک هند و ایران را به رشته تحریر درآورده است. محتوای این اثر، ‏بر مبنای موضوعاتی چون واردات منابع طبیعی، دسترسی به خاورمیانه، همکاری با افغانستان و ‏روابط تجاری، سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی و مسایل امنیتی با تاکید ویژه بر نوع رویکرد ‏سیاست‌گذاری‌های هند نسبت به ایران است و همچنین چگونگی تعاملات هند با دیگر کشورهای ‏منطقه را با توجه به منافع ملی‌اش نیز مورد بحث قرار داده است. نویسنده مدعی است مطالب ‏ارائه شده در این کتاب می‌تواند منبع تحلیلی مفیدی برای پژوهشگران، سیاستمداران، دیپلمات‌ها ‏و علاقه‌مندان به موضوعاتی مانند روابط هند و ایران بطور خاص، و همچنین سیاست هند نسبت ‏به آسیای غربی بطور عام ‌باشد.‏

محتوای این اثر به چهار فصل تقسیم شده است. پیش از مدخل‌های اصلی؛ یاداشت‌ها، توضیحات، ‏علامت‌های اختصاری، جداول، آمار و نقشه‌ها نیز وجود دارد.‏

برخی از عناوین فصل اول بدین قرارند:‏

• سال‌های جنگ نرم 1947- 1992‏

• قرارداد بغداد و مسئله پاکستان

• بازی شاه با اسلام

• جنگ‌های هند و بازتاب ایران

• تحولات مفید منطقه‌ای و جهانی

• واکنش شاه نسبت به جنگ هند و پاکستان

• پیشنهاد کمک و سرمایه‌گذاری ایران در سال 1970م

• ورود شوروی به افغانستان و انقلاب ایران

• زوال‌پذیری تعاملات اقتصادی در سال 1980م

بعضی عناوین مهم فصل دوم به این ترتیب است:‏

• زمان پس از جنگ نرم: فرصت‌ها و محدودیت‌ها

• دسترسی به خاورمیانه

• دسترسی به افغانستان و توسعه بندر چابهار

• ایران و جنگ‌طلبی سنّی‌ها

• تحکیم روابط تجاری و اقتصادی

• سرمایه‌گذاری و تجارت غیر نفتی

فصل سوم عبارت است از: ‏

• تعاملات مربوط به انرژی و آمریکا: برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌های ایران و ‏توافق برجام

• توسعه روابط هند و آمریکا

• مسئله هسته‌ای ایران

• موضع هند در خصوص برنامه هسته‌ای ایران

• هند و تحریم‌های علیه ایران  ‏

• احیای پروژه لوله گاز ایران به هند

بعضی از عناوین فصل چهارم به شرح زیر است: ‏

• حفظ تعادل هند: ایران، اسرائیل و عربستان سعودی

• معمای ایران ـ اسرائیل ـ هند

• موضع اسرائیل در رابطه با مسئله هسته‌ای ایران

• روابط هند و عربستان

• چالش‌ها و سناریوهای در حال شکل‌گیری برای هند

• نتیجه‌گیری

• ضمایم

• کتابنامه

• فهرست

بخش‌های فارسی دانشگاه اسلامی علیگره

 

گروه زبان فارسي دانشگاه اسلامی علیگره، با هدف ترويج زبان و ادب فارسي و حفظ ميراث فرهنگي هند و ايران در سال 1920 میلادی تأسيس شد. در این گروه استادان صاحب نامی چون استاد نذیر احمد اشتغال داشتند و شاگردان نام‌آوری نیز تربیت کردند. این گروه داراي کتابخانه مستقلی است که در آن، بيش از پانزده هزار جلد کتاب و پانصد مجلّه وجود دارد. این گروه یکی از گروه‌های فعال فارسی در هندوستان است و هر ساله سمینارهای بین‌المللی مهمی توسط آن برگزار می‌شود. آخرین سمینار این گروه"میراث ادب فارسی در شبه قاره و ایران" بود که با حضور استادان و محققان هند، ایران و افغانستان در اردیبهشت 97 برگزار شد

هم اکنون پروفسور سيد محمد اصغر رياست اين گروه را به عهده دارد.

استادان فعلی گروه عبارتند از: خانم دکتر رعنا خورشيد، پروفسور محمد آصف نعيم صديقي، پروفسور سيد محمد اسد علي خورشيد، پروفسور سيد محمد اصغر، دکتر محمد توصيف، دکتر محمد عثمان غني، دکتر محمد قمر عالم، دکتر محمد قيصر.

استادان بازنشسته این گروه:خانم پروفسور آذرميدخت صفوي،خانم دکتر افشان آفتاب خواجه، خانم دکتر ام هاني، دکتر خالد صديقي،دکتر سيد راشد حسين،پروفسور سميع‌الدين احمد، دکتر شمعون اسرائيلي، خانم دکتر شوکت نهال انصاري، خانم پروفسور ماريه بلقيس، پروفسور محمد طارق، دکتر محمد معتصم عباسي، پروفسور محمد وارث کرماني، دکتر ممتاز علي خان،پروفسور نبي هادي، پروفسور نذير احمد، دکتر نجابت حسين.

 

مرکز تحقیقات فارسی دانشگاه اسلامی علیگره

اين مرکز در سال 2006.م تأسيس شد و خانم پروفسور آذرميدخت صفوي اولين رئيس آن بود. در حال حاضر پروفسور اسد علي خورشيد رياست اين مرکز را به عهده دارد. مرکز تحقیقات فارسی تاکنون چندين سمينار بین‌المللی برگزار کرده و نسخه‌هاي خطي متعددي را با همکاري مراکز ديگر چاپ نموده است. از جمله نسخ خطی که این مرکز منتشر کرده عبارتند از: بحر زخّار، آفتاب عالمتاب، مثنوي در عروسي فرخ‌سير، تذکره صبح صادق، تاريخ عالمگيري، فهرست نسخ خطي کتابخانة مولانا آزاد (ذخيرة سبحان الله در سه جلد).

دکتر محمد احتشام‌الدين از همکاران این مرکز است.

"انعکاس اخلاق در ادبیات فارسی" آخرین سمینار این مرکز بود که در اسفند 96 با حضور استادان و پژوهشگرانی از هند، ایران، تاجیکستان و افغانستان برگزار شد.

شعر فارسی در کاخ ریاست جمهوری هند

روز جمعه اول تیر ۹۷ فرصتی فراهم شد تا از کاخ ریاست جمهوری هند بازدید کنم. البته قبلا یکی دوباری به مناسبت برنامه هایی، به این مکان رفته بودم، ولی هیچگاه مجالی نیافتم تا با فراغت خیال و دقت نظاره گر میراث مشترک فرهنگی ایران و هند در این‌کاخ باشم.
شعر فارسی و هنر ایرانی نه فقط در بناهای عصر تیموری و پیشاتیموری، بلکه در جای جای این کاخ انگلیسی ساز قرن بیستمی نیز به چشم می خورد. احداث این بنای مجلل را انگلیسی ها در ۱۹۱۱ میلادی، بعنوان مقر حکمرانی نایب السلطنه هند بریتانیا، آغاز کرده و ساخت آن حدود ۱۷ سال بطول انجامیده است. باشکوه ترین قسمت کاخ، سالن آشوکاست که بخاطر زیبایی خیره کننده اش به "سالن طلایی" مشهور است و امروزه ضیافت های رسمی برای میهمانان خارجی و همچنین تقدیم استوارنامه های سفرا به رییس جمهور هند در این سالن انجام می شود. نقاشی بزرگ اهدایی فتحعلیشاه قاجار به جورج چهارم، پادشاه بریتانیا، در قسمت مرکزی سقف این سالن خودنمایی می کند. این نقاشی که تصویر خود فتحعلیشاه و بیست و دو تن از پسرانش است، در سال ۱۹۳۱ میلادی، به سفارش بانو ولینگتون همسر نایب السلطنه وقت، از کتابخانه ایندیا آفیس لندن به هند منتقل شد و در سقف این سالن جای گرفت. احتمالا این بانو به هنر ایرانی علاقه خاصی داشت که به سفارش اش، یک نقاش ایتالیایی بنام، توماسو کلنلو، تمام سقف و دیوارهای سالن را با طرح های ایرانی و اشعار فارسی نقاشی کرد. در نقاشی اهدایی فتحعلیشاه، که توسط یک هنرمند گمنام ایرانی نقاشی شده، شاه، سوار بر اسب در حال شکار شیر و پسران شاه در حال شکار آهو هستند. ویژگی نقاشی آن است که از هر طرف در چشمان شاه بنگری، گویی چشمان شاه در چشم بیننده دوخته شده است. در این سالن، تمثالی از نظامی گنجوی و همچنین یک زن ایرانی با لباس های محلی وجود دارد که نمای آنجا را هر چه بیشتر با هنر ایران آمیخته است. دور تا دور سقف و زیر نقاشی ها، اشعار فارسی حک شده و در زیر تصویر نظامی این بیت نوشته شده است:
خداوندی که عرش و کرسی افراخت
تواند قدرتش قصر چین ساخت
که اشاره به شکوه و عظمت کاخ دارد.
تمام سالن های کاخ با قالی های منقش به نقش های ایرانی فرش شده، اگرچه بخشی از قالی ها، بافته هنرمندان کشمیری است. دو تخته قالی زیبای ایرانی بافت اصفهان، اهدایی محمدرضا پهلوی به رئیس جمهور وقت هند، نیز زینت بخش موزه فرش کاخ است.
باغ کاخ، معروف به "باغ مغولی" برگرفته از الگوی چهارباغ ایرانی است که این سبک از معماری در دوره تیموریان به هند راه یافت و در بناهایی چون تاج محل و آرامگاه همایون نمود پیدا کرد. این باغ هرساله در فوریه به مدت یک ماه برای بازدید عموم مردم باز است.
علی دهگاهی
دهلی نو
جمعه اول تیر ۹۷